Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938)

Mustafa Kemal Atatürk (19. maí 1881 – 10. nóvember 1938) er einn áhrifamesti og afkastamesti maður í nútímasögu Tyrklands. Með umbótum hans breytti hann og hinu steinrunna og staðnaða Ottomanveldi í nútímalegt lýðræðisríki þar sem aldagömlum trúargildum og úreltum stjórnarháttum var vikið fyrir þjóðernisgildi og vestrænar stjórnmálahugmyndir. Í dag er Atatürk minnst sem hetju og er hann dýrkaður af Tyrkjum sem sjálfstæðis- og þjóðarhetja og er minning hans í hávegum höfð til þessa dags. Hvert sem litið er í Tyrklandi má sjá myndir af honum, bæði á heimilum fólks sem og á flestum almenningsstöðum. Auk þess má geta að Atatürk er nafn sem hann tók upp árið 1935 en það þýðir Faðir allra tyrkja.

Mustafa Kemal var fæddist í grísku borginni Þessalóníku árið 1881 sem þá tilheyrði Tyrkjaveldi. Hann varð fljótt pólitískur og gekk í snemma í herinn þar sem hann sannaði sig sem príðisleiðtoga og í fyrri heimsstyrjöldinni sýndi hann mikla hæfileika sem herstjórnandi gegn Bandamönnum í Orrustunni við Gallipoli og gegn Rússum í Kákasusfjöllum.

Tyrkir biðu lægri hlut í fyrri heimsstyrjöldinni og samningunum við Sévres var ríkinu skipt á milli Breta, Frakka, Ítala, Grikkja og Armena sem skildi Tyrki eftir með landsvæði sem nam rétt rúmlega helmingi Anatólíu. Atatürk, sem þá var orðin áberandi persóna sem háttsettur og virtur hershöfðingi og stjórnmálamaður sá að sjálfstæði Tyrkja var ógnað og stofnaði hann stjórnmálaafl, Tyrkneska þjóðernishreyfingin, sem barðist fyrir tyrneskri þjóðernishyggju og sjálfstæði. Þann 12. febrúar 1920 rufu Bretar síðasta þing Ottomanveldisins sem gerði Ottoman-ríkisstjórnina gjörsamlega lamaða (þótt lömuð hafi verið). Notaði Þjóðernishreyfingin þá tækifærið og stofnaði nýtt þing og þar með hálfgert ríki í ríkinu og notuðaði hún einkaher sinn til varna. Hann krafðist þess að erlendir hermenn færu burt úr landinu og að Sévressamningarnir yrðu afturkallaðir. Þann 19. maí hófst tyrkneska frelsisstríðið þar sem nýja tyrkneska ríkið undir stjórn Atatürks barðist gegn Ottomanríkinu, Bandamönnum, Grikkjum, Armenum og Georgíumönnum. Atatürk vann stóran sigur gegn Grikkjum og gersigraði Armena og á endanum voru Bandamenn knúðir til samninga.

Árið 1923 var Tyrkneska lýðveldið viðurkennt og Ottomanveldið var formlega lagt niður. Atatürk varð fyrsti forseti landsins og stjórnaði hann því til dauðadags. Á átján ára valdatíð sinni framkvæmdi hann margar endurbætur á hinu staðnaða ríki. Má þar helst nefna aðskilnað ríkis og kirkju, afnám soldánaræðisins og kalífadæmisins. Það var tekið upp algjörlega nýtt stjórnarfar þar sem allir voru með kosningarétt og hegningarlög voru eftir ítalskri fyrirmynd auk ýmissa annara laga sem þóttu eðlileg á Vesturlöndum en þekktust ekki í Tyrklandi. Árið 1928 tók Atatürk upp nýtt stafróf, módelað eftir latneska stafrófinu sem notað var í stað þess arabíska og konur fengu aukin réttindi sem ekki þekktust áður. Með aðskilnaði ríkis og kirkju voru að sjálfsögðu öll trúarleg lög afnumin, þar á meðal lög um klæðnað, en Atatürk bannaði íslamskar slæður og tyrknesku hattana Fez.

En þó Tyrkland væri lýðræðisríki var stjórn hans ekki laus við einræðistilburði og var flokkur hans einn í ríkisstjórn á árunum 1923-1945, auk þess sem persónudýrkun á Atatürk var og er enn mjög mikil. Þrátt fyrir hinn mikla uppgang öfgastjórnmálastefna í Evrópu á þessum tíma hafnaði hann bæði fasisma og kommúnisma, en hélt þó nokkuð góðu sambandi við Sovétríkin og beitti á tímabili fimm ára plönum eftir fyrirmynd Stalíns. Atatürk lést árið 1938 og hvílir nú í gríðarstóru grafhýsi í Ankara.

Lesefni:
Wikipedia (enska)
"Heimasíða" Atatürks.
Wikipedia - Endurbætur Atatürks (enska)

Sjá meira

Ný liðnir atburðir:
30. apríl, 2007 - (0 ætluðu)
Adolf Hitler framdi sjálfsmorð fyrir 62 árum

28. maí, 2005 - (0 ætluðu)
Sýning á munum úr WWII í Mosfellsbæ.

Jon66 sendi inn þessa mynd
Coucy

Seinni heimsstyrjöldin (42 þræðir)
Hefðu þjóðverjar unnið?
þýskaland VS ameríka?
Leningrad, þá og nú
Mauser
Björk Sveinsson Björnsson

Youtube-hornið (21 þræðir)
Propaganda...
Eratosthenes
After Rome
14 gerðir fasismans
A Perfect Circle-Counting Bodies Like Sheep

Gefa álit

Gefa álit