Wojciech Jaruzelski (1923-)

Wojciech Jaruzelski hershöfðingi var síðasti leiðtogi Alþýðulýðveldisins Póllands og var við völd árin 1983-1990.

Jaruzelski var hersöfðingi í pólska hernum sem risið hafði til metorða eftir síðari heimsstyrjöld, en þá barðist hann með Rauða hernum alla leið til Berlínar. Hann hafði verið fluttur til Síberíu þegar Þjóðverjar og Sovétmenn skiptu með sér Póllandi árið 1939 vegna aðildar föður hans að pólsk-sovéska stríðinu 1920 og vegna yfirstéttaruppruna síns. Öfugt við það sem menn kunna að ímynda sér gerði vist hans í Síberu hann ekki að óvini Rússa og Sovétkerfisins heldur heillaðist hann af landinu og gerðist harður kommúnisti. Hann fékk uppreisn æru í stríðinu og eftir stríð varð hann háttsettur í hinum nýja her Póllands.

Það var ekki fyrr en árið 1970 sem Jaruzelski komst þó fyrst í kastljósið þegar pólskar hersveitir skutu á mótmælendur í Lenínsskipasmíðastöðinni í Gdansk (Danzig) sem vakti mikla óánægju en í senn vakningu meðal pólsks verkalýðs. Verkalýðurinn í Póllandi var afar ósáttur við kjör sín og voru verkalýðsfélögin, sem öll voru undir stjórn ríkisins, kaldhæðnislega ósamvinnuþýð í baráttu þeirra.

Í ágúst 1980 urðu mikil straumhvörf í Póllandi og í raun allri austurblokkinni þegar verkamenn í Lenínsskipasmíðastöðinni risu aftur upp gegn spilltum verkalýðsyfirvöldum undir forystu Lech Walesa fyrrverandi rafirkja í skipasmíðastöðinni sem hafði verið rekinn vegna upsteita sinna fjórum árum fyrr. Verkfallið bar mikinn ávöxt og varð Walesa í kjölfarið óskeikull leiðtogi verkalýðsfélagsins Samstöðu, sem hafði gríðarleg áhrif um allt Pólland þrátt fyrir tilraunir stjórnvalda til að bæla það niður.

Fór nú af stað atburðarás sem átti sér ekki fordæmi í neinu austantjaldslandi. Sovétmenn sem höfðu áður tekið á svona vandamálum með hernaðaríhlutun (Ungverjaland 1956 og Tékkóslóvakía 1968) virtust ekki vilja senda skriðdreka sína til að bægja niður óöldina. Pólska ríkisstjórnin undir forystu Edwards Gierek neyddist til að gera samning við Walesa þar sem Samstaða var gert að löglegu verkalýðsfélagi og hafði rétt til að kalla til verkfalls.
Hafði nú Pólland, oft nefnt Akkilesarhæll sovéska heimsveldisins, brugðist stjórnvöldum í Kreml. Í september 1980 skiptu Kremlverjar Gierek út fyrir Stanislaw Kania sem leiðtoga pólska kommúnistaflokksins og gerðu Jaruzelski hershöfðingja að forsætisráðherra. Til að pressa á Kania brugðu Sovétmenn til þess ráðs að skipuleggja innrás í Pólland, bera hana undir Jaruzelski og aðra leiðtoga Varsjárbandalagsins sem hótun um hvað væri í vændum ef Samstaða yrði ekki kjöldregin. Í október 1981 hafði Kania ekki sýnt nógu mikla þrautsegju og sviptu Kremlverjar honum þá titli og gerðu Jaruzelski að leiðtoga kommúnistaflokksins.

Ástæðan fyrir því að Sovétmenn sendu aldrei skriðdreka sína til Póllands var sú að slík aðgerð myndi hafa dregið afar neikvæða mynd af Sovétríkjunum í Vesturlöndum og var áralöng þýða í kalda stríðinu þá þegar í mikilli ládeyðu árin 1980-83. Auk þessa töldu leiðtogar Sovétríkjanna að mótstaðan yrði svo mikil meðal pólsks almennings að þeir óttuðust álíka aðstæður og geysuðu um þessar mundir í Afganistan, ósigrandi stríðsástand.
Eftir að hafa beðið Sovétmenn ítrekað um hernaðaríhlutn en var ávallt hafnað greip Jaruzelski til þess ráðs í desember 1981 að koma á herlögum í landinu og ráðast til atlögu gegn Samstöðu á sama hátt og sovéskar herdeildir myndu hafa gert. Leiðtogar Samstöðu voru handteknir, verkalýðsfélagið gert ólöglegt aftur og verksmiðjur og námur voru vaktaðar með hermönnum. Þetta tókst honum með 15.000 manna sérútbúinni óeirðalögreglusveit, ZOMO, en margir óbreyttir lögreglu- og hermenn höfðu tekið upp málstað Samstöðu, svo alvarlegt og ógnvekjandi var ástandið orðið fyrir stjórnvöld í Varsjá og Moskvu.

Á tímum herstjórnarinnar breyttist ásýnd landsins sannarlega úr kommúnistaríki í hereinræðisríki þar sem allir leiðtogar þess voru hershöfðingjar, fréttamenn komu fyrir í einkennisbúningum og útgöngubann var sett í gildi í stærstu borgum. Herlögunum var aflétt árið 1983 en Jaruzelski sat við völd þar til hann gafst upp fyrir Walesa árið 1990 þegar kommúnisminn féll þar eins og í hinum Austur-Evrópulöndunum.



Sjá meira

Ný liðnir atburðir:
30. apríl, 2007 - (0 ætluðu)
Adolf Hitler framdi sjálfsmorð fyrir 62 árum

28. maí, 2005 - (0 ætluðu)
Sýning á munum úr WWII í Mosfellsbæ.

STAVKA sendi inn þessa mynd
Austurblokkin 1987

Seinni heimsstyrjöldin (44 þræðir)
Eyðilegging í Hiroshima
Seinni Heimstyrjöldin Stalín/Hitler
Hefðu þjóðverjar unnið?
þýskaland VS ameríka?
Leningrad, þá og nú

Youtube-hornið (21 þræðir)
Propaganda...
Eratosthenes
After Rome
14 gerðir fasismans
A Perfect Circle-Counting Bodies Like Sheep

Gefa álit

Gefa álit